فهرست محتوا

چک برگشتی

فهرست محتوا

چک چیست

چک یک سند تجاری پر کاربرد و با اهمیت است که مورد استفاده روزمره بسیاری از مردم قرار می گیرد . به همین دلیل قانونگذار برای ایجاد امنیت در استفاده مردم از اسناد تجاری همچون چک، مقرراتی را وضع کرده ؛
چرا که عدم آگاهی نسبت به مسائل مربوط به چک ، می تواند سبب بوجود آمدن مشکلاتی در این زمینه شود .
یکی از این مشکلات چک پرداخت نشده یا برگشتی یا بلامحل است.
چک برگشتی یا چک بلامحل امروزه به بزرگترین مشکل و معضل حوزه معاملات و روابط مالی تبدیل شده است و این موضوع حجم زیادی از پرونده‌های موجود در مراجع قضائی را به خود اختصاص داده است.
به همین خاطر شناخت هرچند جزئی چک برگشتی،  برای کلیه افراد در زمینه‌های روابط مالی، شخصی و کاری‌شان ضرورت دارد.

چک برگشتی چیست؟

چک برگشتی یا چک بی محل در اصطلاح عرف به چکی گفته می شود، که به هر علتی در بانک با پرداخت مواجه نمی شود . به عبارت دیگر چکی که صادر می شود، اگر به هر علتی در بانک پرداخت و وصول نشود ،به آن چک برگشتی یا بی محل گفته می شود. در تعریف دیگر،شخص صادرکننده چک می بایست در تاریخ درج شده در چک ، به اندازه مبلغ نوشته شده در چک ، در حساب بانکی‌اش وجه نقد داشته باشد . در غیر این صورت ، می‌توان چک را برگشت زد و علیه صادرکننده چک اقدامات قانونی لازم را انجام داد .

در چه مواردی میتوان چک را برگشت زد؟

قانون گذار در قانون ،مواردی را در نظر گرفته که در صورت وجود هر یک از آنها میتوان چک را بلامحل دانست و اقدامات قانونی را برای ،اصطلاحا ،برگشت زدن چک انجام داد.

موارد چک برگشتی از این قرار است :

  1. صادر کننده چک ، وجه نقد کافی در حساب بانکی خود نداشته باشد و یا تمام یا قسمتی از وجه چکی که صادر کرده است را از حساب بانکی برداشت نماید .
  2. صادر کننده با آگاهی نسبت به بسته بودن حساب خود ، چک صادر کند و یا بعد از صادر کردن چک ، حساب خود را مسدود کند .
  3. زمانی که صادر کننده چک دستور دهد که وجه، به دارنده چک پرداخت نشود .
  4. در صورتی که چک به صورتی تنظیم شده باشد که بانک به دلایلی مانند قلم خوردگی ، عدم مطابقت امضا و یا اختلاف در مندرجات چک، از پرداخت وجه به دارنده چک خودداری کند .

نحوه وصول چک برگشتی

سه شیوه برای وصول چک برگشتی از بانک وجود دارد .

  • شکایت کیفری از صادر کننده چک است که منجر به مجازات حبس و جزای نقدی می شود
  • شکایت حقوقی
  • شکایت ثبتی

طرح دعوای کیفری چک برگشتی

به منظور شکایت و طرح دعوی کیفری در خصوص چک برگشتی؛ دارنده چک( شخصی که اولین بار چک را به بانک ارائه داده و گواهی عدم پرداخت به نام وی صادر شده است) بایستی ظرف مدت ۶ ماه از تاریخ صدور چک به بانک مراجعه کرده و اقدام به برگشت زدن چک نموده و گواهی عدم پرداخت را دریافت نماید.
پس از آن بایستی در یک مهلت ۶ ماهه به دادسرای منطقه مراجعه نمود و طرح دعوی کیفری خود را در خصوص چک برگشتی با تنظیم دادخواست به انجام برساند. به همراه داشتن اصل چک، شناسنامه و کارت ملی در زمان مراجعه به دادگاه الزامی است.

قانون برای چک برگشتی کیفری چه مجازاتی در نظر گرفته است؟

ماده‌ی ۷ قانون صدور چک، اصلاحی سال ۸۲ مجازات صدور چک برگشتی را اینگونه تعیین کرده است.

  • چنانچه مبلغ مندرج در متن چک کمتر از ۱۰ میلیون ریال باشد به حبس تا حداکثر ۶ ماه محکوم خواهد شد.
  • چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از ۱۰ میلیون ریال تا ۵۰ میلیون ریال باشد به حبس از ۶ ماه تا یکسال محکوم خواهد شد.
  • چنانچه مبلغ مندرج در متن چک از ۵۰ میلیون ریال بیشتر باشد به حبس از یکسال تا ۲ سال و ممنوعیت از داشتن دسته‌چک به مدت دو سال محکوم خواهد شد.
  • همچنین طبق ماده‌ی ۱۰ همین قانون: هر کسی با علم به بسته بودن حساب بانکی خود چک صادر نماید به حداکثر مجازات مندرج در ماده‌ی ۷ محکوم می‌شود.

نکته قابل ذکر آن است که کوتاه ترین و مطمئن ترین شیوه برای وصول چک ، شیوه کیفری است ؛ چرا که معمولا صادر کننده چک برای مواجه نشدن با مجازات های کیفری وجه چک را می پردازد . البته توسل به این شیوه تنها سبب مجازات صادر کننده چک می شود و برای دریافت وجه چک برگشتی ،باید از روش مطالبه وجه چک به شیوه حقوقی اقدام کرد .

چک برگشتی چه زمانی حقوقی می‌شود؟

تصور اکثر افراد این است که چک برگشتی زمانی که حقوقی می‌شود از اعتبار افتاده و غیر قابل پیگیری است. در حالی که این‌گونه نیست. در چک‌های حقوقی فقط صادرکننده قابل تعقیب و مجازات کیفری نیست، اما می‌توان تقاضای توقیف اموال و دارایی صادرکننده چک برگشتی را کرد و دادگاه نیز حکم به پرداخت مبلغ چک خواهد داد.
مگر آنکه با دفاعیات خوانده (صادرکننده) ثابت شود که به طور کلی طلبی وجود ندارد یا آنکه چک بابت ربا صادر شده است یا به هر دلیل دیگر دارنده چک برگشتی (خواهان) استحقاقی ندارد. در تمام شرایط می‌توان چک برگشتی را در قالب دعوای حقوقی مطرح کرد. اما در موارد زیر به‌دلیل عدم امکان تعقیب کیفری الزاماً می‌بایست دعوا به‌شکل حقوقی مطرح شود:

  1. مدت داربودن چک
  2. صدر چک بابت تضمین انجام معامله یا تضمین
  3. اثبات صدور چک سفید امضاء
  4. اثبات صدور چک بدون تاریخ
  5. هرگاه وصول چک منوط به تحقق شرطی باشد
  6. در صورتی که چک بابت معاملات نامشروع و ربا صادر شده باشد
  7. زمانی که دارنده‌ی چک تا ۶ ماه پس از تاریخِ چک، برای وصول مبلغ آن به بانک مراجعه نکند یا تا ۶ ماه پس از صدور گواهی عدم پرداخت (یعنی همان برگشتی چک) شکایت نکند.

طرح دعوای حقوقی چک برگشتی چگونه است؟

دارنده‌ی چک برگشتی می‌تواند به منظور مطالبه‌ مبلغ چک، اقدام به تنظیم و تقدیم دادخواست علیه صادرکننده به دادگاه عمومی محل انجام معامله یا اقامتگاه صادرکننده‌ چک (خوانده) کند.
سپس باید با مراجعه به سایت قوه قضاییه در تهران و شهرستان‌هایی که سامانه الکترونیک قوه قضاییه راه‌اندازی شده است و با مراجعه به دادگاه در حوزه‌هایی که این سامانه راه‌اندازی نشده است و الصاق تمبر قانونی به آن، مراحل اولیه را تکمیل و طرح دعوای چک برگشتی نماید.
ذکر این نکته قابل توجه است که دارنده‌ چک‌هایی که مبلغ آن‌ها تا ۲۰۰ میلیون ریال است، می‌بایست همراه با مدارک به واحد ارجاع حل اختلاف واقع در شهر یا استان مربوطه مراجعه کند تا بعد از ارجاع مدارک به شعبه‌ صالح ( اقامتگاه خوانده)، رسیدگی توسط شعبه‌ حل اختلاف آغاز شود.

وصول چک از طریق اجرای ثبت

وصول از طریق اجرای ثبت مربوط به زمانی است که چک، به عهده بانک صادر شده باشد، نه موسسات قرض الحسنه.  برای وصول چک از طریق مراجع ثبتی لازم است این مدارک همراه باشد:

  • اصل و فتوکپی چک برگشتی و گواهی عدم پرداخت آن.
  • کارت شناسایی فرد.
  • گواهی امضای صادرکننده از باب مطابقت با نمونه امضا توسط بانک.

با صدور اجراییه از اداره ثبت، بدهکار ظرف ۱۰ روز مکلف به پرداخت است و اگر در این مدت پرداخت نکرد ،فرد می تواند اموال وی را برای وصول چک توقیف کند.

سخن پایانی

متاسفانه عدم آگاهی برخی از شهروندان از چک و قوانین آن باعث بروز مشکلاتی برای آنان می شود . از جمله پرونده های ارجاع شده به دادگاه ها و دادسراها پرونده مربوط به چک می باشد . مشاوره با افراد متخصص در این حوزه می تواند بروز مشکلات را به حداقل برساند . قطعا موسسه حقوقی دادیستا با تیمی متشکل از بهترین وکلا و مشاوران حقوقی می تواند  بهترین همراه برای باشد.

موسسه حقوقی دادیستا
موسسه حقوقی دادیستا

دادیستا با تیمی متشکل از وکلا و حقوقدانان صاحب صلاحیت و مجرب می باشد که جهت ارائه خدمات حقوقی در زمینه های متعدد تاسیس شده است

در حال بارگذاری ...